An Nam là gì? An Nam là ở đâu? Tại sao gọi là Annamite (an nam mít) | Atabook.com
Cập nhật lần cuối vào ngày 20/11/2022

An Nam là gì? An Nam là ở đâu? Tại sao gọi là Annamite (An nam mít)

Quang Nguyễn
Quang Nguyễn


An Nam là tên gọi của Việt Nam trước đây, biểu thị cái nhìn trịch thượng của kẻ chinh phạt, hàm ý dẹp yên phương Nam. 
 

Lính An Nam thời Pháp thuộc. Ảnh: P
lanetfigure.com

 

Tên gọi An Nam có từ khi nào?


Tên gọi An Nam đã xuất hiện trong bộ sử xưa nhất còn lưu lại đến ngày nay do một cá nhân người Việt soạn vào năm 1335 có nhan đề là An Nam chí lược của Lê Tắc. Tuy nhiên, thật ra tên gọi An Nam đã xuất hiện trước đó rất lâu, ít nhất là từ thời Bà Triệu Thị Trinh. 

Nguyên là vào năm 248, cả hai châu là Cửu Chân và Giao Chỉ đều nổi dậy chống lại sự đô hộ của nhà Ngô. Thanh thế của các cuộc khởi nghĩa lớn mạnh đến nỗi ngay cả các nhà sử học của Ngô phải thừa nhận là “toàn thể Châu Giao chấn động” (theo Ngô chí, quyển 8). Trong số đó, tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa Bà Triệu có thanh thế vang dội hơn cả.

Đứng trước nguy cơ tan rã của chính quyền đô hộ ở Châu Giao, Tôn Quyền - quân chủ của nhà Ngô, phải cử viên danh tướng Lục Dận
(1) làm thứ sử Giao Châu với chức An Nam hiệu úy đem khoảng 8.000 quân sang Giao Châu đàn áp nhân dân khởi nghĩa. Như vậy là cái tên An Nam manh nha xuất hiện trong sử sách chính là lúc này, năm 248.

Đến năm 679, nhà Đường cho đổi Giao Châu tổng quản phủ (lập năm 622) thành An Nam đô hộ phủ(2), gồm 13 châu với 59 huyện [tương ứng một phần Choang Quảng Tây, Miền Bắc và miền Trung Việt Nam - từ Hà Tĩnh hiện nay trở ra - Quang Nguyễn]. Địa danh An Nam chính thức có từ đó.

Từ lúc này trở về sau, hai chữ An Nam dùng để chỉ chủ yếu là vùng nước ta. Trung Quốc hay gọi ta là An Nam và phong cho vua nước ta là An Nam Quốc Vương.


An Nam nghĩa là gì?


Trong chữ An Nam thì chữ An 安 phía trên là bộ Miên 宀 nghĩa là mái nhà, phía dưới là bộ Nữ 女 nghĩa là con gái. Ý nghĩa chiết tự của chữ An là con gái sống dưới mái nhà thì mới là an. Chính từ An 安 này mới có những từ ghép như An dân 安民 nghĩa là vỗ về nhân dân, làm cho dân yên.

Như vậy, cái tên An Nam ban đầu có nghĩa là bình định, trấn áp, dẹp yên phương Nam với cái chức An Nam hiệu úy của Lục Dận vào năm 248 (thế kỷ 3), đến năm 679 (thế kỷ 7) khi nhà Đường đã đô hộ được nước ta và đặt tên An Nam đô hộ phủ thì cái tên An Nam lúc này thể hiện mong muốn của kẻ đô hộ rằng vùng đất phương Nam (mà chúng đang chiếm đóng) sẽ yên ổn, không nổi dậy giành độc lập.   


Bản đổ An Nam đô hộ phủ
Bản đồ An Nam đô hộ phủ thời Đường. Ảnh: Zenglexi


Tại sao gọi là Annamite (An Nam Mít)?


Thời Pháp thuộc, có lẽ do ảnh hưởng của Trung Quốc, người Pháp mặc nhiên gọi nước ta là An Nam và gọi dân ta là Annamite (3), mặc dù  nước ta từ đời Đường, trải qua nhiều thế kỷ chống lại “sự trấn áp phương Nam” đã đổi tên nước nhiều lần và ngay cả thời điểm đó, nước ta có tên là Đại Nam.

Hi vọng bài viết trên đã giúp bạn đọc hiểu rõ
An Nam nghĩa là gì, tên gọi An Nam có từ khi nào, tại sao gọi là Annamite (An Nam Mít). Hãy để lại bình luận bên dưới hoặc xem thêm các bài viết thú vị khác trên Atabook.com


Chú thích

(1) Lục Dận (陸胤) chính là cháu của Đại đô đốc Lục Tốn (陸遜) - một tướng lĩnh quân sự nổi tiếng của Đông Ngô thời Tam quốc.

(2) Cái tên An Nam đô hộ phủ tồn tại đến năm 757 thì bị đổi thành Trấn Nam đô hộ phủ. 9 năm sau đó lại trở về tên cũ. Tới năm 866, An Nam đô hộ phủ được phong Tĩnh Hải Quân, ngang hàng với các vùng đất trong nội địa nhà Đường. An Nam đô hộ phủ cũng là đô hộ phủ tồn tại lâu nhất trong 6 đô hộ phủ do nhà Đường lập ra (6 đô hộ phủ gồm Bắc Đình đô hộ phủ - giữ Tân Cương, Thiền Vu đô hộ phủ - giữ Nội Mông Cổ, An Tây đô hộ phủ - giữ Tây Vực , An Bắc đô hộ phủ - giữ Ngoại Mông Cổ , An Đông đô hộ phủ - giữ Cao Câu Ly và An Nam đô hộ phủ - giữ Giao Chỉ).

(3) Từ Annamite với biến thể Việt hóa là Annam mít có hàm ý miệt thị của những người Việt được "khai sáng văn minh" bởi "mẫu quốc Pháp" với những người Việt "chưa được khai sáng". Nhiều người Việt dùng từ này với đồng bào mình có lẽ hay tự coi mình về mặt văn hóa, gần gũi với những kẻ thống trị hơn với các đồng bào bị trị của mình.

Tham khảo

• Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh - Lịch sử Việt Nam tập 1 - NXB Đại Học và Trung Học Chuyên Nghiệp, Hà Nội 1983

• Jules Silvestre,
Đế quốc An Nam và người dân An Nam
, NXB Đà Nẵng, 2020 
 

Sách hay viết về An Nam


Tâm lý dân tộc An Nam là công trình nghiên cứu được Paul Giran - một quan chức cai trị thuộc địa Pháp, xuất bản vào năm 1904 sau hơn ba năm thu thập và tích lũy quan sát ở Đông Dương, để phục vụ công cuộc thực dân của nước Pháp trên đất An Nam.

Hội kín xứ An Nam dành cho những ai thấy tò mò về “hội kín”, “phù thủy”, “nhà sư, chùa chiền và hội kín”; những nhà nghiên cứu về bối cảnh xã hội Việt Nam thời xưa: Việt Nam Quang Phục Hội, Hội Duy Tân…, cùng loạt nhân vật lịch sử luôn thu hút: Phan Bội Châu, Cường Để, Nguyễn Thần Hiến, Gilbert Chiếu Trần Chánh Chiếu, Đề Thám, Phan Xích Long…

Đế quốc An Nam và người dân An Nam gồm hai chuyên luận Những người Châu Âu ở nước An Nam và Thương Điếm Anh ở Đàng ngoài. Tác giả Ch. B Maybon đã dựng lên một toàn cảnh về sự có mặt và hoạt động của các giáo sĩ và thương nhân phương Tây ở An Nam trong hai thế kỷ XVII và XVIII.  
Bình luận (0)