Sài Gòn là gì? Nguồn gốc và ý nghĩa tên gọi Sài Gòn | Atabook.com
Cập nhật lần cuối vào ngày 18/07/2021

Sài Gòn là gì? Nguồn gốc và ý nghĩa tên gọi Sài Gòn

Quang Nguyễn - wangnguyen.vn@gmail.com
Sài Gòn là tên gọi khác của thành phố Hồ Chí Minh và đã xuất hiện cách đây trên 300 năm. Sài Gòn có lẽ là một trong những cái địa danh tốn khá nhiều giấy mực và công sức của các học giả nhiều thế hệ trong việc lý giải nguồn gốc tên gọi địa danh này.

Ngay từ đầu thế kỷ XX, người Pháp cũng đã nỗ lực tìm hiểu nguồn gốc của địa danh Sài Gòn - thành phố mà họ muốn biến thành “Hòn Ngọc Viễn Đông”. Nhưng cái tên dung dị, thân quen ấy kể cả người Việt cũng đều không rõ nghĩa. Đến nay, nhiều thế hệ học giả vẫn chưa thống nhất về nguồn gốc tên gọi này.

 
Sài Gòn
Tên gọi Sài Gòn trong cuốn Đại Nam Quốc Âm Tự Vị của Huỳnh Tịnh Của xuất bản lần đầu năm 1895-1896

Trong rất nhiều công trình nghiên cứu, có 3 cách lý giải được đánh giá cao nhất về địa danh Sài Gòn như sau:

1. Sài Gòn là phiên âm từ Prei Nokor của người Khmer, nghĩa là Thị trấn ở trong rừng

Học giả Trương Vĩnh Ký cho rằng tên gọi Sài Gòn được phiên âm từ Prei Nokor của người Khmer. Giả thuyết này được ông Ký đưa ra trong cuốn Tiểu giáo trình Địa lý Nam Kỳ của mình. Một loạt cách gọi tương tự về địa danh Việt - Miên ở Nam Kỳ phiên âm giống vậy như Cần Giờ là từ KancoCần Giuộc là KantuộcGò Vấp là Kompăp

Prei theo tiếng Khmer nghĩa là rừng, còn Nokor là thị trấn. Như vậy Prei Nokor nghĩa là một thị trấn ở trong rừng. Nghĩa rộng hơn theo Phạn tự là lâm quốc. Vùng này trước đây là đại bản doanh của một Phó vương nước Chân Lạp cũ.

Dần dần, người dân đọc trại từ Prei thành Rai rồi thành Sài. Từ Nokor đọc lướt thành Kor và từ Kor thành ra Gòn.

Căn cứ của lý giải này dựa vào việc Prei Nokor xưa kia là rừng rậm có nhiều cây gòn được dân cư sử dụng làm củi, học giả Trương Vĩnh Ký kể lại rằng, người Khmer xưa có trồng cây gòn chung quanh đồn Cây Mai. Chính ông còn thấy vài gốc cổ thụ tại đó năm 1885.

Tuy nhiên giả thuyết này bị cho là không có căn cứ, vì qua thời gian, không ai tìm ra được dấu tích của một “khu rừng có nhiều cây gòn” tại Prei Nokor cả, mà đó chỉ là suy đoán.

2. Sài Gòn là phiên âm tiếng Quảng Đông Tai-Ngon/Thầy Ngồn (Đề Ngạn), nghĩa là Vùng đất ăn nên làm ra

Học giả - nhà văn Vương Hồng Sển cho rằng không thể dựa vào ngữ nghĩa hai từ Sài Gòn hay Prei Nokor để phân tích. Trong cuốn “Sài Gòn năm xưa”, cụ Vương đã dày công tra cứu hàng loạt sách báo Pháp lẫn Việt. Ngoài ra, ông đi thu thập dữ liệu từ dân gian nên rút ra cách lý giải khác.

Theo Vương Hồng Sển, khi người Hoa rời Cù lao Phố (Biên Hòa) vào năm 1773, đã tụ về vùng đất mới Chợ Lớn ngày nay. Họ nhận ra đây là nơi “ăn nên làm ra” cần được củng cố cho thật bền vững. Người Hoa cho đắp thêm bờ kinh cao ráo và kiên cố hơn, và gọi vùng đất này là Tai-Ngon hay Tin-Gan mà theo Hán Việt là Đề Ngạn.

Đề Ngạn phát âm theo giọng Quảng Đông nghe ra là Thầy Ngồn hay Thì Ngòn. Và đó chính là âm để gọi vùng đất Chợ Lớn thời ấy. Theo thuyết này của cụ Vương thì âm Sài Gòn là từ Thầy Ngồn, Thì Ngòn mà ra.

Tuy nhiên theo Phủ Biên Tạp Lục của Lê Qúy Đôn viết năm 1776 có dữ kiện “năm 1674 Thống suất Nguyễn Dương Lâm vâng lệnh chúa Nguyễn đánh Cao Miên và phá vỡ lũy Sài Gòn”… Đây cũng là lần đầu tiên hai từ Sài Gòn xuất hiện trong tài liệu Việt Nam. Điều này chứng tỏ từ Sài Gòn có trước thời điểm người Hoa đến Chợ Lớn nên cách lý giải của Vương Hồng Sển là không thuyết phục.

3. Sài Gòn là phát âm theo từ Tây ngòn (Tây cống) của tiếng Hoa, nghĩa là Cống phẩm của phía Tây

Học giả người Pháp Louis Malleret cho rằng Sài Gòn có nguồn gốc từ tiếng Tây ngòn - nghĩa là cống phẩm của phía tây (Tây Cống). Tiếng Tây ngòn phát âm theo giọng người Hoa thành Sài Gòn.

Sở dĩ ông Malleret theo thuyết này vì dựa vào dữ kiện lịch sử do Trịnh Hoài Ðức chép lại. Khi Campuchia bị phân ra cho hai nhà nước thì cả hai vua đều nạp cống phẩm cho chúa Nguyễn ở Prei Nokor. 

Về lý giải này của học giả người Pháp, ông Vương Hồng Sển lại cho rằng "Tây Cống" chỉ được người Hoa dùng sau này. Ngày trước vùng Chợ Lớn được gọi là Sài Gòn nhưng khi người Pháp chiế
m các tỉnh Đông Nam bộ đã gọi vùng Bến Nghé là Sài Gòn vì tên Bến Nghé quá khó đọc với họ.

Website cùng hệ thống

AtaHome.vn 

Kênh thông tin bất động sản - Nền tảng mua bán, cho thuê nhà đất #1 Bình Dương.
Bình luận (0)