Cao Xuân Huy | Atabook.com
Cập nhật lần cuối vào ngày 07/12/2022
Cao Xuân Huy

Cao Xuân Huy

(1900 - 1983)

Giáo sư Cao Xuân Huy là nhà sư phạm mẫu mực, nhà tư tưởng uyên bác, một trong những danh nhân văn hóa của Việt Nam và là nhà Đông phương học kiệt xuất của thế kỷ 20. Con trai của ông là Giáo sư Cao Xuân Hạo cũng được xem là nhà ngôn ngữ học hàng đầu của Việt Nam.


Tiểu sử

Giáo sư Cao Xuân Huy sinh năm 1900, tại làng Thịnh Mĩ, tổng Cao Xá, phủ Diễn Châu, nay thuộc xã Diễn Thịnh, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, trong một gia tộc đại trí thức của triều Nguyễn. Ông nội là Cử nhân Cao Xuân Dục (1843-1923) là một nhà giáo dục, nhà văn hóa, nhà sử học, nhà văn nổi tiếng cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, đồng thời là Tổng đốc, Thượng thư bộ học, Cơ mật viện đại thần, Phụ chính đại thần, Tổng tài quốc sử quán. Còn cha ông là Phó bảng Cao Xuân Tiếu (1865-1939) cũng làm đến chức Thượng thư và Tổng tài quốc sử quán triều Nguyễn. 

Thuở nhỏ, theo truyền thống gia tộc, ông trui rèn chữ Hán cổ và Nho học ngay trong thư viện Long Cương của ông nội ở làng quê cùng với việc tu luyện Pháp văn.

Năm 1915, khi mới 15 tuổi, Cao Xuân Huy đã đi thi Hương tại trường thi Nghệ An nhưng không đậu, bèn vào học Trường trung học Pháp - Việt.

Năm 1922, ông đậu Thành chung rồi thi vào học Trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương danh giá.

Năm 1925, ông tốt nghiệp trường Trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương, sau đó đi dạy trường Quốc học Huế.

Năm 1926, ở tuổi 26 ông tham gia Đảng cách mạng Tân Việt.

Năm 1927, ông bị thực dân Pháp bắt, bị giải chức khỏi ngạch giáo dục và phải đi đày ở Lao Bảo, sau đó giải về nhà lao Nghệ An.

Năm 1929, Cao Xuân Huy được tha tù. Ông lập gia đình và chuyên chú trước thuật, nghiên cứu nhưng công việc không suôn sẻ. Tuy nhiên trong 6 năm trời đó cũng là thời gian ông nghiền ngẫm tinh hoa tư tưởng, triết học Trung Hoa và Đông phương.

Năm 1934, ông vào Biên Hòa rồi Sài Gòn dạy học tại Trường Paul Doumer và Trường Chấn Thanh.

Năm 1938, ông về lại Huế dạy học và dốc hết tâm trí nghiên cứu Lão Tử và sớm nổi danh là “Nhà Đạo học”. Ông cộng tác viết luận cho tạp chí giáo dục Revue Pesdagogique ở Huế.

Năm 1945 Cách mạng tháng Tám thành công, ông được mời ra giảng dạy môn Triết học phương Đông tại Trường Đại học Việt Nam do chế độ mới thành lập.

Năm 1946 - 1949, chiến tranh Pháp Việt ngày càng leo thang, ông về Diễn Châu làm Hiệu trưởng Trường trung học tư thục Nguyễn Xuân Ôn, đào tạo nhân tài cho vùng tư do của cuộc kháng chiến.

Năm 1949, ông là giáo viên Trường trung học chuyên khoa Huỳnh Thúc Kháng kiêm Giáo sư triết học của lớp Đại học Văn khoa đầu tiên mở ở Liên khu IV.

Năm 1951- 1954, ông giảng dạy Triết học tại Trường dự bị Đại học Việt Nam mở ở Thanh Hóa.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, ông được phân công giảng dạy môn triết học phương Đông, lô gich học, và tâm lí học ở hai lớp Đại học Văn khoa và Đại học Sư phạm Văn khoa.

Năm 1956, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội được thành lập, ông làm việc tại Khoa Ngữ Văn của trường.

Năm 1957, ông được điều động sang giảng dạy tâm lí học tại Khoa Ngữ Văn Trường Đại học sư phạm Hà Nội.

Năm 1959, Viện Nghiên cứu Văn học được thành lập, Giáo sư Cao Xuân Huy là một trong những thành viên đầu tiên.

Năm 1965, ông được bổ nhiệm Giáo sư chính lớp Đại học Hán học đầu tiên của chế độ Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Năm 1970-1974, ông được điều sang làm Ủy viên Ban Hán Nôm, trực thuộc Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam. Giáo sư được Trường Đại học Tổng hợp và Trường Đại hoc Sư pham luôn luôn mời làm Giáo sư thỉnh giảng, đào tạo liên tục các thế hệ sinh viên.

Từ năm 1974, ông chính thức nghỉ hưu nhưng vẫn tham gia đào tạo các lớp Hán Nôm cho Khoa Ngữ Văn Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Năm 1983, ông qua đời tại thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 83 tuổi.

Đánh giá

- "Cái tên Cao Xuân Huy trong trí nhớ của hầu hết các thế hệ trí thức trong khoảng 50 năm nay là đại biểu cho một ngành học hình như ai nghe cũng thấy sợ: triết học Đông phương" - Nguyễn Huệ Chi

- "Ở Việt Nam không ai hiểu học thuyết Lão Trang sâu sắc hơn cụ Huy" - Đặng Thai Mai

- "Những nhà Trung Quốc học như cụ Cao Xuân Huy ở trên thế giới chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay!" - Eidelyn (Viện sĩ của Liên Xô cũ)
Bình luận (0)